Het Trianon-Museum

In Várpalota staan drie kastelen. Van het oudste is alleen nog een ruïne over. Het tweede dateert uit de middeleeuwen en heeft een belangrijke rol gespeeld in de strijd tegen de Turken. In 1721 begon de bouw van het derde kasteel door de familie Zichy. In dat derde kasteel bevindt zich sinds 2004 het Trianon-museum.

Het Trianon Museum is de enige instelling in het Karpatenbekken die zich bezighoudt met het vredesverdrag na de Eerste Wereldoorlog en de gevolgen daarvan tot op de dag van vandaag. Het materiaal dat in het museum wordt gepresenteerd, behandelt zowel de geschiedenis als de gevolgen van het Dictaat van Trianon met betrekking tot het Karpatenbekken. Die geschiedenis omvat de gebeurtenissen van de Eerste Wereldoorlog, de wapenstilstand en de collectieve represailles waaronder de Hongaren na de oorlog te lijden hadden.

Voor ons, als Belgen, is de eerste Wereldoorlog natuurlijk vooral het Ijzerfront, maar Hongarije was toen een onderdeel van het Oostenrijks-Hongaarse keizerrijk, dat samen met Duitsland aan de andere kant van het front vocht. Heel leerrijk dus om ook eens die kant te zien. Voor de Hongaren was het een traumatische gebeurtenis. Op 4 juni 1920 werd in Trianon, een gehucht in de buurt van Versailles, het verdrag van Trianon gesloten tussen de overwinnaars van Wereldoorlog I en Hongarije. Met één pennentrek verloor Hongarije 71,5 % van zijn territorium en 13 van zijn 21 miljoen inwoners. Plus een groot deel van zijn grondstoffen en industriële productie.

Jarenlang heeft Hongarije gevraagd om dat verdrag te herzien – een vraag die in Parijs en Londen in dovemansoren viel, maar in Berlijn en Rome wel op begrip kon rekenen. Met het gevolg dat Hongarije in de Tweede Wereldoorlog de kant koos van Berlijn en Rome – en dus opnieuw in het verliezende kamp zat.

Het museum is zeer mooi uitgebouwd. Várpalota is uiteindelijk toch maar een klein provinciestadje, maar dit musuem overstijgt dat niveau ruimschoots. Het is zeker een bezoekje waard. Wel spijtig dat alle teksten in het museum uitsluitend in het Hongaars beschikbaar zijn – een vertaalapp is dus onontbeerlijk. Bij het museum hoort overigens nog een tweede deel, het Grote Hongaarse Park, op een paar kilometer van de stad, waar je onder andere de metershoge modellen van de Millennium Memorial Columns kunt zien die in 1896 werden ingehuldigd, toen Hongarije zijn duizendste verjaardag vierde. Maar dat park is voor een volgend bezoek.